De Materberg, een grensgeval

Guus Peters heeft in het voorjaar van 2026 zijn eerder gepubliceerde artikelen over de Materberg geactualiseerd. Hieronder de inleiding en een lees/download link.

+ De publicatie "De Materberg, een grensgeval" kunt u hier lezen en downloaden als PDF ⇢

Inleiding

Elsloo en Geulle kennen in de historie een grote gemene deler en dat is het Materbergleen, waar ook de grens tussen de twee dorpen middendoor liep. De landerijen liepen door tot boven op de Horst. Het Materbergleen is een interessant historisch gebied, mede omdat het gedeelte van de Materberg onder Geulle ook op een kaart van Elsloo uit 1686 is bijgetekend.

Er heeft verder een watermolen gelegen, een laathof en nog meer boerderijen, dus een heel gehucht. In de 16e eeuw was de hele Materberg een tijd geheel onder Elsloo, inclusief Hussenberg en Broekhoven. Vandaar dat er in de archieven van Elsloo vaak over het leen Materberg als geheel gesproken wordt.

Het was een ware speurtocht voor ons om in het huidige landschap de oude wegen en bewoning te onderkennen. Een grote hulp hierbij zijn de vastleggingen in de archieven van Elsloo en het boek van pastoor Kengen “Uit Geuls verleden” met betrekking tot de grensgebieden. Mogelijk kunnen onderzoekers uit Geulle hierop aansluiten met een vervolgonderzoek naar de wegen en het landschap in het zuidelijk gedeelte van Geulle. 

Er bestaat in het archief van Elsloo (www.archieven.nl) nog een map Materberg die niet door ons is doorgenomen. Wellicht zijn hier nog antwoorden op onze vragen te vinden.

Zelf heb ik altijd interesse in dit gebied gehad, ook aan Geulse zijde. Onze buurman was Sjef Pijpers, een broer van mijn opa Severien Pijpers. Hun vader was Frans Pijpers en kwam uit Hussenberg. Noonk Sjef had geen kinderen en nam mij vaak mee op zijn lange wandelingen in de omgeving en dus ook naar het gebied rond de Materberg. Hij vertelde me veel over het verleden.

In Hussenberg woonde Til Webers-Pijpers, een nicht van hen. Enkele jaren geleden kwam ik in contact met een zoon van Til, Hay Webers (helaas overleden). Hij was op zoek naar gegevens van de familie Pijpers in Hussenberg en de link met Elsloo. Hieruit kwamen ook inzichten voort over de historie van Hussenberg en de Materberg. Dit interesseerde me zeer. Tijdens mijn onderzoeken naar de historie van Elsloo in de archieven kwam ik namelijk bij herhaling de Materberg tegen, waarvan ik dan aantekeningen maakte. Fascinerend was het dat er talloze vermeldingen over wegen, bewoning, een watermolen en een brouwerij in voorkwamen.

In een groter verband onderzocht ik ook het oudste wegenstelsel in het Maasdal tussen Maastricht en Born. Hierbij ontdekte ik dat het bos-/weidegebied “Materberg” tussen Elsloo en Geulle een grensoverschrijdende, gezamenlijke, oude en rijke historie kent. Al eerder raakte ik dit aan in historische artikelen die ik schreef voor de website www.elsloo.info. 

Op verzoek van de heemkundevereniging Geulle heb ik onlangs een aantal artikelen samengesteld over het verloop van de grens tussen Elsloo en Geulle, met uitleg over de historie van het landschap, de wegen en de bewoning aan beide zijden van de grens. Ik hoop dat onderzoekers in Geulle de draad oppakken voor de rest van Geulle. Ik zie deze publicatie dan ook als een begin en niet als een einde.

Guus Peters
Streekhistoricus, verbonden aan het Historiehuis van de Maasvallei.
Elsloo