In de serie "Erfgoed Stein" een aflevering vanuit Terhagen. Guus Peters informeert ons over de historie en cultuur van dit stukje puur natuur uit onze Gemeente Stein.
Met dank aan Stein Lokaal.
Wat maakt Limburg eigenlijk 'het Limburgʼ dat we nu kennen? In de vijfdelige serie De Waereld in Limburg neemt schrijver, muzikant, journalist en historicus Frans Pollux je mee op een fascinerende reis door de veelzijdige en rijke Limburgse cultuur.
In deze vierde aflevering gaat Frans op onderzoek uit naar onze én zijn eigen achtergrond. Migratie is namelijk een belangrijk onderdeel van onze provincie, echt iets typisch Limburg. Denk aan de arbeidsmigranten van nu, de Turken, de Molukkers, de koempels van vroeger, zelfs het allereerste begin van de 'Limburgers' komt voort uit migratie. De eerste Limburgers waren namelijk migranten in Elsloo.
Reden voor Frans Pollux om het Historiehuis van de Maasvallei in Elsloo te bezoeken voor een interview met Luc Amkreutz, als archeoloog verbonden aan het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden. En natuurlijk om de archeologische vondsten van die eerste boeren van Nederland met eigen ogen te aanschouwen.
Nou... "nieuw" is het niet dit boekje uit 1990. Maar voor velen zal het "ongekend" zijn en dat is toch een synoniem voor "nieuw"?!
Marcel Fredrix (van Leon van Ben van Frens) vond het in de nalatenschap van zijn oma en stelde het ter beschikking om door ons te laten scannen en met jullie te delen. Bedankt daarvoor!
Het boekje van 72 pagina's met de titel "Bónte Kérmes" werd in 1990 geschreven door Math Urlings sr. (1911-1996) die destijds in een seniorenwoning op Mergelakker 7 in Elsloo woonde. In zijn werkzaam leven was hij hoofd van de lagere school in Moorveld.
Hij heeft in het "plat" oftewel dialect geschreven over Elsloo, Geulle, Schimmert, over zijn jeugdherinneringen en vakantie in eigen land.
+ Lees / download het boekje "Bónte Kérmes" ⇢
De gemeente Stein heeft een incidentele subsidie van €25.000 verstrekt aan Stichting Erfgoed Stein voor het educatieprogramma "Jagers en Boeren", dat de prehistorische geschiedenis van Zuid-Limburg op een leuke en interactieve manier vertelt.
Het programma, opgezet in samenwerking met het Historiehuis van de Maasvallei en STEAM Limburg, gaat over de Bandkeramiekers. Dit waren mensen die 7.000 jaar geleden in Zuid-Limburg leefden. Zij waren de eerste boeren in Nederland en brachten vaste dorpen, akkerbouw en hun kenmerkende aardewerk naar de regio. Hun bijdrage wordt gezien als de basis van onze Europese beschaving.
Wat houdt het programma in?
• Lesmateriaal voor scholen
• Replica’s van archeologische vondsten
• Digitale hulpmiddelen
• Een reizende tentoonstelling
Het programma sluit aan bij het visiedocument "In verbinding met Bandkeramiek", dat samenwerking bevordert tussen de gemeenten Stein, Maastricht, Beek en Sittard-Geleen. Dit document helpt bij het opstellen van een beleidsplan en afspraken over de samenwerking.
Doelen van het programma
1. Vergroten historisch bewustzijn: Het programma maakt de prehistorische geschiedenis van Stein en Zuid-Limburg toegankelijk voor een breed publiek.
2. Versterken van onderwijs: Scholen worden voorzien van lesmateriaal en activiteiten waarmee erfgoed een structurele plek in het onderwijs krijgt.
3. Regionale samenwerking: Stein neemt een voortrekkersrol in het Bandkeramieksamenwerkingsverband.
4. Sociale cohesie oftewel verbinding: Het programma brengt inwoners, scholen en erfgoedinstellingen samen en stimuleert om trots te zijn op lokaal erfgoed.
5. Promotie van Stein: Het erfgoed van Stein wordt niet alleen lokaal beleefbaar, maar ook regionaal gepromoot.
Financiën en planning
De €25.000 subsidie komt uit het Steinse museumbudget. Het totale budget voor dit project is €84.000. De overige €59.000 komt van partners en andere subsidies. Er worden regelmatig overleggen en evaluaties gehouden om het project goed te laten verlopen.
Bijdrage aan de toekomst
Dit programma sluit aan bij de gemeentelijke Strategische Visie 2040. Het versterkt de lokale identiteit en zorgt ervoor dat inwoners en leerlingen meer betrokken raken bij de geschiedenis van Stein.
In november 2024 ontvangen we een e-mail van Rob van der Salm uit Maassluis. Hij vraagt of we interesse hebben in zo'n 90 foto's, gemaakt tussen 1930 en 1934, tijdens de aanleg van het Julianakanaal. Natuurlijk hebben we daar interesse in!
Zijn overgrootvader, Goosen van der Salm (1879-1965, opzichter bij Rijkswaterstaat) liet deze foto's destijds afdrukken van de originele glasplaten. Dit was een fototechniek van uitzonderlijke kwaliteit, die in opdracht van Rijkswaterstaat werd gebruikt.
Tot onze grote vreugde doneert Rob van der Salm de foto's aan het Historiehuis. Hartelijk dank daarvoor!
Op 3 december hebben we de foto's ontvangen: erfgoedmateriaal van de hoogste orde voor de inwoners van de Maasvallei.
Het lijvige woordenboek (429 pagina's) De Platte Aelsenaer is nog steeds te koop in het museum; nu voor slechts Euro 10.
Deze "diksjenaer van 't Aelser plat oet de jaore 1940-1950 en vreuger" -geschreven door Jo Cobben- draagt bij aan de instandhouding van de streektaal, ook voor het nageslacht en is een must in elke Elsloose boekenkast (en daarbuiten voor Oud-Elsloonaren)
Neem eens een kijkje op archieven.nl ⇢ Daar kun je honderden kilometers archiefmateriaal doorzoeken.
Op de zoekterm "Elsloo" vind je meer dan 400 resultaten⇢
• Elke provincie in Nederland heeft een Regionaal Historisch Centrum. Hier liggen de archieven die op regionaal niveau het bewaren waard zijn. Denk aan die van maatschappelijke organisaties, de burgerlijke stand, rechtbanken en de Kamer van Koophandel. Website Regionaal Historisch Centrum Limburg ⇢
• Cultuurhistorische Waardenkaart gemeente Stein ⇢
Klik op legenda en schakel alle lagen uit. Zo kun je makkelijk de lagen aanvinken die je wil bekijken. Links onderin staat een kleine plattegrond. Door hierop te klikken, kun je kiezen voor een satelliet- of straatweergave. Op die manier zijn ook de straten en straatnamen zichtbaar.
• Een andere interessante bron is het nationaalarchief.nl ⇢ waar je een gigantische hoeveelheid foto's, kaarten, prenten etc. kunt vinden.
Let op: als je een foto download staat erbij vermeld welk gebruik toegestaan is. Er zijn best veel foto's waar copyright op rust; lees hierover meer ⇢
• Grootste Nederelandse archief op gebied van pers- en documentairefotografie vind je op Collectie Spaarnestad ⇢
• Geïnterresseerden in de Tweede Wereldoorlog krijgen vele uren om op de Beeldbank WO2 ⇢
• Oude kranten, tijdschriften en boeken vindt je op Delpher ⇢
Een leuke website om eens doorheen te struinen is die van het CBG (Stichting Centraal Bureau voor Genealogie)
+ Hét centrum voor familiegeschiedenis, klik hier ⇢
Het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis is in 1945 opgericht om het stamboomonderzoek en daarmee verbonden wetenschappen te bevorderen.
De Stichting Historiehuis van de Maasvallei kan niet zonder de steun van vrienden. Steun die bijdraagt aan het behoud en uitbreiding van de museumcollectie en ons Kenniscentrum. Een collectie die de leefwijze in de Maasvallei laat zien. Bezoekers vinden hier informatie en inspiratie over de geschiedenis, cultuur en het landschap van de Maasvallei, de dorpen en de inwoners.
Voor Uw jaarlijkse steun van 25,- euro krijgt U op vertoon van de vriendenpas gratis toegang voor 2 personen tot het museum.
Voor aanmelding KLIK HIER ⇢
Deze fietsroute van 28 km voert u langs een aantal plekken binnen de gemeente Stein, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog van belang zijnde feiten zijn gebeurd.
Route
De routebeschrijving met de daarbij vermelde historische punten (in rood op routebeschrijving vermeld) start bij het Historiehuis van de Maasvallei in Elsloo. Omdat de route een complete lus vormt kunt u echter op een willekeurige andere plek starten. Raadpleeg hiervoor het kaartje.
+ De routebeschrijving kunt u hier downloaden ⇢
De huisnummers Op de Berg 6 en 7 vormden ooit één geheel welk door de inwoners “de Schippersbeurs” werd genoemd. Het linker gedeelte (met huisnummer 6) is op enig moment afgesplitst en is nu onderdeel van het Historiehuis van de Maasvallei. Het rechtergedeelte met huisnummer 7 is nu een woonhuis.
In 1618 bouwde de rijke Maasschipper Jan Conincx dit monumentale pand op de onderbouw van het vakwerkhuis, waar Trijn Custers haar herberg had. Dit gebeurde in de Maasstijl welke zich kenmerkt door het gebruik van hardsteen, mergel en baksteen. Het linker gedeelte is in de laatste eeuwen diverse malen verbouwd, maar altijd in een sobere Maasstijl gebleven. In de gevel zijn diverse bouwfases in de steenzetting zichtbaar.
Links met de rood-groene luiken huisnummer 6, onderdeel van het Historiehuis van de Maasvallei. Rechts met de rood-gele luiken het woonhuis met nummer 7 dat door de inwoners "De Schippersbeurs" wordt genoemd. (foto Guus Peters)
Elsloo heeft een rijk schippersverleden. Rond 1600 herbergde het dorp een tiental schippers/handelaren die ruime panden bewoonden waarvan nog enkele in de omgeving van de Schippersbeurs zichtbaar zijn. Zij voeren met hun schepen tussen het economisch bloeiend Luik en de stapelplaats van het opkomende Holland, Dordrecht. In de kleinere witte huizen links van het complex woonden lijndrijvers, scheepsknechten en vissers. Samen vormden ze een schipperskwartier in het dorp.
In de 18e eeuw trad het verval in de Maasvaart in. Met name de hoge tolheffing langs de Maas zorgde ervoor dat de Luikse en Hollandse handelaren nieuwe wegen over land zochten voor hun handel.
De Schippersbeurs raakte in verval, werd opgedeeld, als (tijdelijke) woning gebruikt en er was op enig moment een café in gevestigd.
Lambert Gouder de Beauregard met zijn vrouw Mechtildes Lemmens voor de Schippersbeurs. Lambert (1890) en Mechtildis (1883) trouwden op 21 juli 1911 in Elsloo.
In de jaren ’50 van de vorige eeuw was het einde nabij totdat de onderwijzer Habets het pand nummer 7 kocht en restaureerde. De Stichting Streekmuseum had de panden nummer 4 en 5 sedert 1959 in eigendom, maar heeft die later aan de gemeente Elsloo overgedragen die vervolgens voor restauratie zorgde. De gemeente kocht in de 70-er jaren ook pand nummer 6 en liet dat grondig restaureren.
De drie panden zijn sedert de gemeentelijke herindeling in 1982 in eigendom van de gemeente Stein en zijn een onderdeel van achtereenvolgens Streekmuseum De Schippersbeurs, later Streekmuseum Elsloo en sedert 2021 Historiehuis van de Maasvallei. In de jaren ’70 wordt de oude dorpskern tot beschermd dorpsgezicht verklaard waarin De Schippersbeurs het beeld domineert.
Voor meer informatie over de historie van Elsloo nodigen wij u uit voor een bezoek aan het museum van het Historiehuis van de Maasvallei.
+ Alle Rijksmonumenten in Elsloo ⇢
Klik op een foto om de lightbox te openen en door de foto's te bladeren.
Wie kent ze nog, de lantaarnopsteker, de mosselman, het dienstmeisje, de porder, de lorrenboer, de mollenvanger, de tabaksplanter, de walvisvaarder? Een ode aan verdwenen en vergeten Nederlandse beroepen, opgedoken uit het rijke filmarchief.
